PATENT – FAYDALI MODEL TESCİLİ

 Buluş sahibi buluşunu gerçekleştirmek için emek, zaman ve para harcamaktadır. Buluşun kullanımına sunulmasıyla, buluş sahibi buluşunu toplumla paylaşmak zorunda kalmaktadır.

Patent / faydalı model belgesi, buluş sahibine belirli bir süre için üçüncü kişilerin müdahalesi olmadan işletme (kullanma, üretme, satma gibi) hakkını vermektedir.

Patent /faydalı model belgesi; buluşçunun emeğine, parasına ve harcadığı zamana ödül olarak verilir. Patent/faydalı model tescili taklitçilerin buluşa sahip çıkmasını engeller ve patentin sahibini buluş üzerindeki hukuki haklarını korur.

Buluşların patentle korunması sadece patent sahibine fayda sağlayan bir olgu değildir. Aksine patent sistemi, ülkesel boyutta ve hatta uluslararası alanda önemli işlevlere sahiptir. Buluşların patentle korunması, buluş sahibini ödüllendirmenin yanı sıra, zihin ürünlerinin toplum bireylerince tanınabilmesini sağlayarak toplumsal, kültürel ve teknolojik gelişmeye katkıda bulunmaktadır. 

Patent ayrıca, önemli bir teşvik aracı da sayılmaktadır; etkin bir patent sistemi, entellektüel, teknik ve mucid yetenekleri buluş yapmaya, iş adamlarını da, yapılan buluşları sanayide uygulamak suretiyle değerlendirmeye teşvik eder. Patentler, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin oluşmasını teşvik eden ve teknik bilginin yayılmasında birinci derecede rol oynayan etkenlerdir. Patent teşvik sistemi, sağladığı koruma itibariyle, imalat faaliyetinin genişletilmesinde fiili ve etkin bir rol üstlenmektedir.

Ülkeler aldıkları patent sayılarına göre sıralandıklarında; gelişmiş ülkeler sıralaması oluşmaktadır. İlk sıralarda ABD, Japonya, Almanya bulunmakta, maalesef Türkiye ilk 20 içerisine bile girememektedir. Ancak son yıllardaki başvuru sayılarındaki artış, ülkemizde bu konudaki gelişmelerin habercisi olması bakımdan önemli bir göstergedir.

PROSEDÜR

Patent başvurusu, TC. Türk Patent Enstitüsü’ne (TPE) yapılır. Türk Patent Enstitüsü’ne dosyanın giriş yapmış olduğu tarihten itibaren patent koruması başlar.

TPE veya Yurtdışı Ofisler aracılığı ile başvurunun, yenilik, tekniğin bilinen durumunun aşılması ve sanayiye uygulanabilirlik araştırması yapılır. Raporun alınmasıyla başvurunun değerlemesi gerçekleştirilir.

Uluslararası araştırma raporu başvurunun istemleriyle ilgili tekniğin bilinen durumuna ait dokümanların listesini içerir. Yenilik ve buluş basamağı soruları ile ilgili olarak, muhtemel ilgili patentlerin kanıtlarını verir. Bu ise, patent elde etme şansını değerlendirmemizi sağlar. Raporun olumlu olması,  başvurunun devamını sağlar. Rapor olumsuz ise (örneğin; buluşun yenilik kriterini taşımaması veya buluş basamağını sorgulayan önceki tekniğe ait dokümanları içermesi durumunda) uluslararası başvurunuzdaki istemleri kısmen değiştirmek (buluşunuzu önceki teknikten daha iyi ayırmak için) mümkündür.

Uluslararası araştırma raporu; verilen bir patentin itiraz edilebilir olma ihtimalinin azalmasını sağlar ve böylece buluşa yatırım kararı verilebilmesi için değerli bir veri sağlamış olur.

Bu aşamada 7 yıllık bir korumanın yeterli görülmesi halinde incelemesiz patent, 20 yıllık bir koruma talebi halinde ise incelemeli patent sistemi tercihi yapılır. İncelemeli patent alınabilmesi için, başvuru dosyasının, patent kriterlerine göre uluslararası boyutta inceleme raporu hazırlanır. Raporun olumlu gelmesi halinde belge alınabilir.  

Başvuru tarihinden itibaren 18 ayın dolmasından sonra, TPE Resmi Patent Bülteni’nde buluş ilana çıkarılır. 6 aylık yayın süresince bir itirazın gelmemesi halinde tescil edilmesine karar verilir.

Faydalı Model başvurularında ise, başvuru tarihinden yaklaşık 4 ay sonra TPE Resmi Patent Bülteni’nde 3 ay yayınlanarak ilan edilir. İtiraz gelmemesi halinde tescile karar verilir ve belgesi alınır. Faydalı Model başvuruları her hangi bir araştırma – inceleme işlemine tabi tutulmaz

Bir patent veya faydalı model başvurusunun koruma süresi boyunca her yıl vade tarihinde TPE’ ye sicil ücreti ödenir. Vade tarihi, başvuru tarihine tekabül eden ay ve gündür. Yıllık ücretlerin belirtilen vadede ödenmemesi halinde bu ücretler, ücret tarifesinde belirlenen ek bir ücretin ilavesi ile vadeyi takip eden altı ay içinde, gecikmeli olarak ödenebilir.

Belirtilen süreler içinde yıllık ücretlerin ödenmemesi halinde patent hakkı, bu ücretin son ödeme tarihi itibariyle sona erer.

HUKUKİ HAKLAR

Patent hakları tecavüze uğrayan hak sahibi özel düzenlemelerden ve genel olarak da Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabeti düzenleyen hükümlerinden yararlanır (551 sayılı KHK; TTK m. 56 vd.).

Patent hakkının korunması, hem hukuk davaları hem de ceza davaları yolu ile sağlanır.

A) Hukuk davaları

Patentten doğan hakkı tecavüze uğrayan patent sahibi, mahkemeden, aşağıdaki taleplerde bulunabilir:

1. Tecavüzün önlenmesi davası
2. Tecavüzün durdurulması davası
3. Tecavüzün giderilmesi davası
4. Tecavüzün tespiti davası
5. Tazminat davaları
a) Maddi tazminat davası
b) Manevi tazminat davası
c) İtibar tazminatı davası
6. El koyma
7. Ürünler ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması
8. Şekil değiştirme ve imha
9. Mahkeme kararının ilgililere tebliği, kamuya ilan yoluyla duyurulması ve hükmün ilanı
10. İhtiyati tedbirler.

B) Ceza davaları

KHK hükümlerine uygun olarak tescil edilen patent hakkına tecavüz sayılan fiilleri işleyenler hakkında cezai yaptırımlar uygulanır (m. 73/A). 22.06.2004 tarih 5194 sayılı kanunun KHK md 73/A da yapmış olduğu değişiklik ile müeyyideler ağırlaştırılmış ve faydalı modelin de korunması devlet güvencesi altına alınmıştır.
Değişiklikler uyarınca cezalar, suçun faili ve fiilin niteliğine göre;

1. Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,
2. Yirmiyedibin YTL’den, kırkaltıbin YTL’ye kadar para cezası,
3. İşyerlerinin bir yıldan az olmamak süreyle kapatılması,
4. Suçu işleyenin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmesidir.